शेती

पिक उत्पादन वाढीचे तंत्रज्ञान

तेलबिया पिके

करडई लागवडीसाठी करा सुधारित जातींचा वापर

English

Hindi

Marathi

Bengali

Gujarati

Nepali

Kannada

Malayalam

Tamil

Telugu

Urdu

MAT-Trasnlation

MAT-Auto Generation

Vikas AI

Chatbot

Calendar

Assamese

Bodo

Dongri

Kashmiri

Konkani

Maithili

Manipuri

Odia

Punjabi

Sanskrit

Santali

Sindhi

Agriculture

/agriculture/याहा-मोगी-माता-स्थानिक-बियाणे-संवर्धन-समिती

यहा मोगी माता स्थानिक बियाणे संवर्धन समिती, धडगाव, महाराष्ट्र ही वनस्पती जीनोम सेव्हियर कम्युनिटी अवॉर्डी आहे.

/agriculture/936947924940-93890292c902927940924-91593e939940-92e93e93993f92494092a91f-92b93f93294d92e94d938

या विभागात शेती व त्या संबंधी व्यवसाय यासंबंधी माहितीपटांची माहिती दिलेली आहे.

/agriculture/हवामान-बदलाशी-जुळवून-घेणे-महाराष्ट्रातील-कुंभारवाडी-गावात-पीक-विविधता

महाराष्ट्रातील कुंभारवाडी येथील शेतकऱ्यांना, वाढत्या अनियमित हवामान परिस्थितीचा सामना करावा लागत होता, त्यांनी त्यांच्या पिकांमध्ये विविधता आणून यशस्वीरित्या अनुकूलन केले. या धोरणामुळे दुष्काळाच्या वर्षातही जोखीम कमी झाली, घरगुती अन्न सुरक्षा सुनिश्चित झाली आणि उत्पन्न मिळाले, जे योग्य विकास कार्यक्रमांद्वारे समर्थित असताना शेतकऱ्यांच्या लवचिकतेवर प्रकाश टाकते.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923

या विभागात जल व मृद संधारणा ची माहिती व पाणलोट क्षेत्र विकास म्हणजे काय? याबद्दल माहिती दिली आहे.

/agriculture/हवामान-अंदाज-आणि-पीक-नियोजनातील-स्थानिक-ज्ञानामागील-विज्ञान

 हा पेपर स्थानिक ज्ञानावर आधारित पारंपारिक हवामान अंदाज पद्धती आणि पीक नियोजनासाठी आधुनिक वैज्ञानिक दृष्टिकोनांचा छेदनबिंदू शोधतो, शाश्वत शेतीसाठी, विशेषतः भारतातील पाण्याच्या कमतरतेच्या प्रदेशांमध्ये, दोन्ही एकत्रित करण्याचे मूल्य अधोरेखित करतो. यशस्वी जलसंपत्ती व्यवस्थापन आणि हवामान बदलाशी जुळवून घेण्यासाठी महत्त्वपूर्ण धोरणे म्हणून समुदाय एकत्रीकरण आणि पाणी बजेटिंगवर या अभ्यासात भर देण्यात आला आहे. 

/agriculture/मोती-बाजरी-लागवड-उपयोग-आणि-पौष्टिक-मूल्य

आफ्रिका आणि भारतात उगवले जाणारे दुष्काळ सहन करणारे धान्य पीक, मोती बाजरी हे एक मुख्य अन्न आणि पशुखाद्य आहे, जे त्याच्या पौष्टिकतेसाठी आणि शुष्क प्रदेशांना अनुकूलतेसाठी मौल्यवान आहे. चालू संशोधन त्याचे लवचिकता आणि पौष्टिक गुणधर्म वाढविण्यावर लक्ष केंद्रित करते.

/agriculture/आंतरराष्ट्रीय-चहा-दिन

 दरवर्षी २१ मे रोजी आंतरराष्ट्रीय चहा दिन साजरा केला जातो. 

या विभागात कृषी बरोबरच पशुपालन, मत्स्यव्यवसाय, शेती पूरक इतर व्यवसाय या विभागातील यशस्वी झालेल्या व्यक्ती, गाव, महिला, संघटना यांची माहिती देण्यात आली आहे.

या विभागात वेगवेगळ्या कृषी संबधीत माहिती पुरवणारया संस्था,  कृषी संस्था, पशु संवर्धन आणि मत्स्यव्यवसाय उद्योग,   कृषी विज्ञान केंद्रे , नवप्रवर्तक शेतकरी,  शेतीविषयीचे  पोर्टल्स,  संबधित मंत्रालये, व्यापारी मंडळ याविषयीची माहिती आणि संपर्क तपशील  दिला आहे.

या विभागात शेती पूरक असलेले इतर व्यवसायांची माहिती देण्यात आली आहे. जसे रेशीम पालन, मधमाशी पालन, परसबाग, मशरूमचे उत्पादन, फळांची व फुलांची प्रकिया उत्पादने इ. माहिती देण्यात आली आहे.

मत्स्य व्यवसाय चिकाटीचा पण सोप्या स्वरूपाचा व्यवसाय आहे. वेगवेगळ्या पद्धतींनी हा व्यवसाय करता येतो. या विभागात या व्यवसायाविषयी तसेच  मासे किती प्रकारचे असतात, शेततळ्यात मासेमारी कशी करावी या बद्दल माहिती देण्यात आली आहे.

वरील विषयाव्यतिरिक्त येणारी शेतीविषयक माहिती या विभागात दिली आहे

शेती गुंतवणूक या विभागामाद्धे शेती अवजारे व उपकरणे, खते व कीटक नाशके, बी बियाणे, सिंचन पद्धती, हरितगृह इ. बद्दलची उपयुक्त माहिती दिलेली आहे.

या विभागात शेती आणि शेतीआधारित उपक्रमावर पतपुरवठा आणि विमा योजनांविषयी माहिती दिली आहे

/agriculture/फॉक्सटेल-बाजरी-इतिहास-वैशिष्ट्ये-लागवड-आणि-उपयोग

फॉक्सटेल बाजरी हे एक वार्षिक गवत आहे, जे चीनमध्ये उगम पावते, अन्न आणि खाद्यासाठी लागवड केले जाते, दुष्काळ सहनशीलता आणि पौष्टिक मूल्यासाठी ओळखले जाते. ते जागतिक स्तरावर वापरले जाते, विशेषतः आशिया आणि आफ्रिकेत, आणि हवामान बदल आणि कीटकांच्या आव्हानांना तोंड देते.

शेतीसाठी महत्वाचे असलेला व्यवसाय म्हणजे पशुपालन,  पशुपालन कसे करावे, पशूंची काळजी कशी घ्यावी, त्याचे आजार व औषधे कोणती याबद्दल या विभागात माहिती देण्यात आली आहे.

या विभागात शेती, फळबागा, पशुपालन, मत्स्यव्यवसाय, ग्रामविकास इत्यादींविषयी धोरणे आणि योजनांविषयी माहिती यामध्ये दिली आहे.

/agriculture/प्रोसो-बाजरी-इतिहास-लागवड-पौष्टिक-मूल्य-आणि-उपयोग

 प्रोसो बाजरी (पॅनिकम मिलिअसियम) हे दुष्काळ सहन करणारे धान्य पीक आहे जे त्याच्या कमी वाढीच्या हंगामासाठी आणि पौष्टिक फायद्यांसाठी ओळखले जाते, ज्यामुळे ते शाश्वत शेती आणि अन्न सुरक्षेसाठी मौल्यवान बनते, विशेषतः शुष्क प्रदेशांमध्ये. त्याचे अन्न, पशुखाद्य आणि माती सुधारणा यासह विविध उपयोग आहेत. 

/agriculture/दुष्काळी-परिस्थितीसाठी-पीक-व्यवस्थापन-धोरणे

 दुष्काळी परिस्थितीत पिकांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी काळजीपूर्वक नियोजन, संसाधनांचा कार्यक्षम वापर आणि हंगामातील अनुकूल समायोजन यांचा समावेश असलेला एकात्मिक दृष्टिकोन आवश्यक आहे. या धोरणांची अंमलबजावणी करून, शेतकरी दुष्काळाचे नकारात्मक परिणाम लक्षणीयरीत्या कमी करू शकतात, उत्पादनाचे संरक्षण करू शकतात आणि त्यांच्या शेतीच्या कामकाजाची दीर्घकालीन शाश्वतता आणि लवचिकता वाढवू शकतात. 

शेती व हवामान यांच्या परस्पर संबंधांचे शास्त्र म्हणजेच शेती हवामान शास्त्र.  वातावरणातील बदल हे केव्हाही नियमित, मोजके किंवा सहज वर्तविता येणारे नसतात. 

/agriculture/92c93e91c93e93092a947920-92e93e93094d91594791f93f902917-93594d200d92f93593894d200d92593e-935-92490292494d93091c94d91e93e928

/agriculture/crop-production/91593094b92893e91a947-92a93e93094d93694d93592d94192e940935930-90692a92494d91593e932940928-92a93093f93894d92593f924940924-93694792494091a947-92893f92f94b91c928

करोनाचे पार्श्वभुमीवर आपत्कालीन परिस्थितीत शेतीचे नियोजन

/agriculture/crop-production/93093e92892d93e91c940

या विभागात रानभाज्यांची ओळख करून दिली आहे.

/agriculture/crop-production/91c942928-92e93993f92894d92f93e924-91593093e93592f93e91a940-936947924940-91593e92e947

जून महिन्यात करावयाची शेती कामे

कडधान्यांमध्ये हरभरा, तूर, मुग, उडीद, वाटाणा, मसूर, कुळीथ, मटकी, चवळी, सोयाबीन, इत्यादी पिकांचा समावेश होतो. मानवी आहारात कडधान्ये महत्वाची भूमिका बजावतात.

भाजीपाला हे कमी कालावधीमध्ये येणारे पीक आहे. योग्य नियोजन आणि काळजी घेतल्यास भाजीपाल्यातून कमी वेळात जास्त नफा मिळतो. 

/agriculture/crop-production/92e93e93393093e92893e935930-92b941932935932940-92b93392c93e917

मोसंबी व केशर आंब्यातून घेताहेत लाखोंचे उत्पादन

/agriculture/crop-production/938941917902927940-93592893894d92a924940-92a93f915947

सुगंधी तेलांना राष्ट्रीय व अंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मोठी मागणी असून देशान्तर्गत गरज पूर्ण करण्यासाठी अजूनही आपल्या देशास या तेलांची आयात करावी लागते. 
या विभागात दवणा, गवती चहा (लेमन ग्रास), जीरेणीअम, पुदिना, पचौली , वाळा, इ. विषयी माहिती दिली आहे. 

यामध्ये सर्व प्रकारच्या पिक उत्पादन वाढीशी संबंधित माहिती देण्यात आलेली आहे. 

/agriculture/crop-production/91594b93094b92893e91a94d92f93e-92a93e93094d93694d93592d94292e940935930-90692a92494d91593e932940928-92a93093f93894d92593f924940924-93694792492e93e932-93593e939924942915-93893e920935923942915-90692393f-93593f92a92392893e91a947-92893f92f94b91c928

कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर आपत्कालीन परिस्थितीत शेतमाल वाहतूक, साठवणूक आणि विपणनाचे नियोजन 

/agriculture/crop-production/930902917-92e93f933935942928-92694792393e930940-92a93f915947

या विभागात रंग मिळवून देणाऱ्या वनस्पती विषयी माहिती दिली आहे जसे केसरी (सिंदुरी ), इ. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/924940933-93293e91793592194093593f93792f940-92e93e93993f924940-92694d92f93e935940

तिळाचे पीक चांगला निचरा होणाऱ्या सर्व प्रकारच्या जमिनीत घेता येते. तिळाचे बियाणे बारीक असल्यामुळे जमीन चांगली, भुसभुशीत तयार करावी.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/90f930902921947932

एरंडी हे पीक पानथळ किंवा विम्लयुक्त जमीन सोडून सर्व प्रकारच्या जमिनीत घेता येते.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/91c91f94d93094b92b93e-93293e917935921-915927940-935-915936940-91593092493e924-1

जट्रोफाची लागवड पावसाळ्यात म्हणजे जून ते सप्टेंबर या कालावधीत करावी, त्यासाठी एप्रिल-मेमध्ये जमीन नांगरावी.


/agriculture/crop-production/oil_seeds/915930921908-safflower

करडईच्या बियांपासून चवहीन व रंगहीन, परंतु भरपूर पोषकद्रव्ये असलेले तेल मिळते. या तेलात वेगवेगळी मेदाम्ले असतात. करडईच्या तेलात ओलेइक आम्ल व लिनोलिइक आम्ल असतात. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/सुर्यफुल-लागवडीचे-आधुनिक-तंत्रज्ञान

सुर्यफुल हे पिक कमी कालावधीत येणारे असून सूर्यप्रकाशास संवेदनशील असल्यामुळे खरीप, रब्बी व उन्हाळी या तीनही हंगामात हमखास येणारे पीक आहे.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/90992894d93993e933940-924940933-93293e917935921

तिळाचे पीक चांगला निचरा होणाऱ्या सर्व प्रकारच्या जमिनीत घेता येते. तिळाचे बियाणे बारीक असल्यामुळे जमीन चांगली, भुसभुशीत तयार करावी. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/93894b92f93e92c94092892a93e938942928-93294b923940-92893f93094d92e93f92494093893e920940-93994b92393e930-93594d92f93e93593893e92f93f915-92a94d93091593294d92a

भोपाळ येथील केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्थेने सोयाबीनपासून लोणी निर्मितीच्या तंत्रज्ञान विकसित केले असून, त्याचे व्यावसायिक हस्तांतरण नुकतेच करण्यात आले. 


/agriculture/crop-production/oil_seeds/90992894d93993e933940-92d94190892e941917

उन्हाळी भुईमुगाचे जातीनिहाय उपट्या जातीचे वाळलेल्या शेंगाचे एकरी १० ते १२ क्विंटल आणि पसऱ्या जातीचे एकरी १२ ते १६ क्विंटल उत्पादन मिळते.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/oil_seeds

ज्या बियांपासुन तेल मिळ्वता येते त्यांना तेल बिया म्हणतात.  या विभागात वेगवेगळ्या तेलबियांच्या पिकासंबधीची माहिती यामध्ये दिली आहे. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/92d94190892e941917-92a93f915-93890293091594d937923

महाराष्ट्रात भुईमुगाच्या पिकावर पाने गुंडाळणारी अळी, मावा, फुलकिडे, तुडतुडे या किडी प्रामुख्याने आढळून येतात.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/92490292494d930-90992894d93993e933940-92d94190892e942917-93293e91793592194091a947

उन्हाळी हंगामात भुईमुगाचे चांगले उत्पादन मिळते. थंडीचा कालावधी कमी होताच भुईमूग लागवडीला सुरवात करावी. लागवडीसाठी अधिक उत्पादन देणाऱ्या सुधारित जातींची निवड करावी. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/915930921908-93293e917935921-92b93e92f92694d92f93e91a940

यावर्षी खरीप हंगामात उशिरा पाऊस पडल्यामुळे ब-याच क्षेत्रात क्षेत्र वाढणार आहे.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/93894293094d92f92b942932-93293e91793592194093893e920940-93593e92a93093e-93894192793e93093f924-92490292494d930

सूर्यफूल पिकावर सूर्यप्रकाशाच्या तीव्रतेचा परिणाम होत नाही, त्यामुळे हे पीक कोणत्याही हंगामात तसेच कोणत्याही कालावधीत घेता येते. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/915930921908-93293e91793592194093893e920940-91593093e-93894192793e93093f924-91c93e92494090291a93e-93593e92a930

महाराष्ट्र राज्यामध्ये रब्बी हंगामातील करडई हे महत्त्वाचे तेलबिया पीक आहे. या पिकाच्या मुळ्या जमिनीत 140 ते 150 सेंटिमीटर खोलवर जाऊन ओलावा शोषून घेतात. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/90992894d93993e933940-92493f93393e91a940-93293e917935921-915927940-91593093e935940-1

उन्हाळी हंगामाकरिता डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाने एकेटी-101 आणि एनटी 11-91 या जातींची शिफारस केली आहे. एकेटी-101 या जातीचे गुणधर्म म्हणजे हा वाण 90-95 दिवसांत पक्व होतो. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/93894b92f93e92c940928-93293e917935921

मध्यम ते भारी, पाण्याचा चांगला निचरा होणाऱ्या जमिनीत सोयाबीन लागवड करावी.आज शेतकरी पेरणी योग्य जमीन तयार करण्यासाठी यांत्रिकीकरणाचा अवलंब करतात.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/93894192793e93093f924-92490292494d93093e924942928-93593e92293593e-93894293094d92f92b94193293e91a947-90992494d92a93e926928

सूर्यफुलासाठी मध्यम ते भारी, पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी व 6.5 ते आठपर्यंत सामू असणारी जमीन योग्य असते.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/93894192793e93093f924-92a92694d927924940924942928-93593e92293593e-915930921908-90992494d92a93e926928

जिरायती क्षेत्रात ऑक्‍टोबरच्या पहिला आठवड्यापर्यंत करडईची लागवड पूर्ण करावी. भारी जमिनीत लागवड करताना 30 सें.मी. बाय 45 सें.मी., मध्यम जमिनीत 45 सें.मी. बाय 20 सें.मी. अंतर ठेवावे. 


/agriculture/crop-production/oil_seeds/93894193094d92f92b941932-93293e91793592194093593f93792f940-92e93e93993f924940

सुर्यफुल पीक फुलो-यात असताना सकाळी ७ ते ११ या वेळेत हाताला तलम कापड गुंडाळून फुलाच्या तबकावरुन हळूवार हात फिरवावा म्हणजे कृत्रिम परागीभवन होऊन दाणे भरण्याचे प्रमाण वाढते.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/93894293094d92f92b94193293e935930940932-93094b91793e90291a947-92893f92f90292494d930923

सूर्यफूल हे खरिपातील महत्वाचे पीक मानले जाते. या पिकाला रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास मोठ्या प्रमाणावर उत्पादनात घट होते. सूर्यफुलावरील रोगांची ओळख करून योग्य वेळी नियंत्रण केल्यास आर्थिक नुकसान टाळता येऊ शकते. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/92e94b939930940-93293e917935921-92490292494d93091c94d91e93e928

भारतीय दैनंदिन आहारातील एक महत्वाचा घटक म्हणजे खाद्यतेल होय. याबद्दल दुमत असण्याचे कारण नाही.

/agriculture/crop-production/oil_seeds/92e94b939930940-92a947902921-920930947932-92494793293e92a94791594d93793e939940-90592793f915-92e94c93294d92f93593e928

मोहरी पेंड व माशांच्या उर्वरित अंशापासून अधिक दर्जेदार व उपयुक्त पदार्थांची निर्मिती करण्याचा प्रयत्न फिनलॅंड येथील एका संशोधन प्रकल्पामध्ये करण्यात आला आहे. 

/agriculture/crop-production/oil_seeds/90992894d93993e933940-924940933-93293e91793592194091a940-92e93e93993f924940

तिळाचे पीक पाण्याचा चांगला निचरा होणाऱ्या सर्व प्रकारच्या जमिनीत घेता येते. बियाणे बारीक असल्यामुळे जमीन चांगली भुसभुशीत तयार करावी.

ज्या बियांपासुन तेल मिळ्वता येते त्यांना तेल बिया म्हणतात  किंवा  स्निग्ध पदार्थ, प्रथिने व क्षार यांचे भांडार म्हणजे तेलबिया. या बिया पौष्टिकतेच्या बाबतीत उच्च स्तरावर आहेत. आरोग्य व सौंदर्यवर्धन असा दुहेरी फायदा तेलबिया मिळवून देतात.   

कापूस, ऊस, तंबाखू, हळद ही प्रमुख नगदी पिके महाराष्ट्रात घेतली जातात. याच पिकांच्या उत्पादनावर महाराष्ट्रातील कृषी-अर्थव्यवस्था व कृषीपूरक उद्योग आधारीत आहेत.

तृण कुलातील वनस्पतींच्या पोषणक्षम बियांना तृणधान्य ही संज्ञा आहे. गहू, भात, मका, ज्वारी, बाजरी, नाचणी, वरी, यांचा तृणधान्यांत समावेश होतो. 

/agriculture/crop-production/935928936947924940

या विभागात वन शेती विषयी माहिती दिली आहे.

आंबा, केळी, द्राक्षे, संत्र, कलिंगड, नारळ, पपई, डाळींब, नासपती, सीताफळ हि फळ पिके आहेत. सर्व माणसांसाठी जीवनसत्त्वे व खनिज पदार्थांमुळे फळे उपयुक्त आहेत. फळांचे आहारातील महत्त्व लोकांना कळू लागल्यामुळे त्यांची मागणी वाढते आहे.

/agriculture/crop-production/92a93f91593e902935930940932-915940921-92893f92f90292494d930923

या विभागात विविध पिकांवर पडणारे रोग व त्यावरील नियंत्रण तसेच उपाययोजना कशी करावी या संबधी माहिती दिली आहे 

/agriculture/crop-production/92e93893e93293e-92a93f915947

खाद्यपदार्थ तिखट, सुवासिक व स्वादिष्ट बनविण्यासाठी जे विविध वनस्पतींचे भाग वापरण्यात येतात, त्यांना ‘मसाले’ असे म्हणतात. आले, हळद, लवंग, दालचिनी, जिरे, काळी मिरी, बडीशेप, तमालपत्र, इ. मसाला पिके आहेत 

/agriculture/crop-production/92e947-92e93993f92894d92f93e924-91593093e93592f93e91a940-936947924940-91593e92e947

मे महिन्यात करावयाची शेती कामे

/agriculture/crop-production/914937927940-93592893894d92a924940-92a93f915947

औषधी वनस्पती या रोगनिवारण, वेदनाशमन इ. वैद्यकीय उद्देशांकरिता वापरण्यात येतात. प्राचीन काळापासून मानव वनस्पतींचा वापर आरोग्य संरक्षण व संवर्धनासाठी करीत आला आहे. या विभागात विविध औषधी वनस्पती पिकाविषयी माहिती दिली आहे.   

/agriculture/crop-production/92b941932947

फुलशेती हा सुद्घा बागायती शेतीचा एक प्रकार आहे. यातही कार्नेशन, जरबेरा, ट्युलिप इ. फुले हरितगृहामध्ये घेतली जातात; तर गुलाब, निशिगंध, ग्लॅडिओलस यांसारख्या फुलांचे उत्पादन शेतात पारंपरिक पद्धतीने घेतले जाते.

या विभागात पिक उत्पादनाच्या तंत्रज्ञाना बद्दल माहिती उपलब्ध आहे. यात पिकांचे उत्पादन कशा पद्धतीने वाढवता येईल, कुठल्या पद्धतीने पिके घ्यावीत, पिकांच्या योग्य वाढीचे तंत्रज्ञान कोणते, योग्य जमीन, हवामान याबद्दल माहिती देण्यात आली आहे.

/agriculture/सोयाबीन-लागवडीसाठी-सर्वसमावेशक-मार्गदर्शक

हे मार्गदर्शक सोयाबीन लागवडीचे संपूर्ण विहंगावलोकन प्रदान करते, ज्यामध्ये विविध प्रकारची निवड आणि माती तयार करण्यापासून ते कीटक व्यवस्थापन आणि काढणीपर्यंत, इष्टतम उत्पादन आणि गुणवत्तेची खात्री करणे या प्रमुख बाबींचा समावेश आहे.

/agriculture/93993593e92e93e92893e935930-90692793e93093f924-915943937940-93893294d93293e

कृषी विद्या विभाग, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ आणि किटक शास्त्र विभाग , डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला यांच्याकडून आलेला विभागवार हवामानावर आधारित कृषी सल्ला या विभागात देत आहोत 

<div id="MiddleColumn_internal">
<p style="text-align: justify; ">महाराष्ट्र राज्यामध्ये रब्बी हंगामातील करडई हे महत्त्वाचे तेलबिया पीक आहे. या पिकाच्या मुळ्या जमिनीत 140 ते 150 सेंटिमीटर खोलवर जाऊन ओलावा शोषून घेतात. त्यामुळे पाण्याचा ताण काही प्रमाणात हे पीक सहन करू शकते.</p>
<p style="text-align: justify; ">करडईच्या पिकास मध्यम ते भारी खोल जमीन वापरावी. साठ सेंटिमीटरपेक्षा जास्त खोल जमिनीत करडईचे पीक चांगले येते. त्याचप्रमाणे जमीन पाण्याचा निचरा होणारी आणि ओलावा टिकवून ठेवणारी असावी. पाणी साचून राहिल्यास करडईच्या पिकास अपाय होतो. थोड्याफार चोपण जमिनीतही हे पीक येऊ शकते.</p>
<ul style="text-align: justify; ">
<li> खोल नांगरट करून कुळवाच्या 3-4 पाळ्या द्याव्यात. खरीप हंगामात 6 बाय× 6 मीटर अथवा 10 बाय× 10 मीटर आकाराचे सपाट वाफे किंवा सरी वरंबे तयार करून मूलस्थानी जलसंधारण करावे. शेवटच्या पाळीअगोदर चांगले कुजलेले शेणखत किंवा कंपोस्ट खत हेक्‍टरी 6.25 टन (12 ते 13 गाड्या) मिसळून घ्यावे. </li>
<li> करडईची पेरणी सप्टेंबरचा दुसरा पंधरवडा ते ऑक्‍टोबरच्या पहिल्या पंधरवड्यापर्यंत करण्याची शिफारस आहे. </li>
<li> पेरणीसाठी करडईचे 10 किलो बी प्रतिहेक्‍टरी वापरावे. पेरणीपूर्वी बियाण्यास 2 ग्रॅम कार्बेन्डाझिम प्रति किलो बियाणे याप्रमाणे बीज प्रक्रिया करावी. त्यानंतर ऍझोटोबॅक्‍टर या जिवाणू संवर्धकाची 25 ग्रॅम/ किलो बियाणे याप्रमाणे बीज प्रक्रिया करावी. </li>
<li> करडई पिकाचे दोन ओळींमधील अंतर 45 सें. मी. आणि दोन रोपांमधील अंतर 20 सें. मी. ठेवावे.</li>
</ul>
<h3 style="text-align: justify; ">खतांच्या मात्रा</h3>
<p style="text-align: justify; ">कोरडवाहू पिकास 50 किलो नत्र (110 किलो युरिया) आणि 25 किलो स्फुरद (156 किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट) प्रति हेक्‍टरी देणे आवश्‍यक आहे. काही प्रमाणात पाण्याची सोय असलेल्या पिकास 75 किलो नत्र (163 किलो युरिया) व 37.50 किलो स्फुरद (235 किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट) प्रति हेक्‍टरी द्यावे.</p>
<h3 style="text-align: justify; ">सुधारित वाण</h3>
अ.क्र. +सरळ/संकरित वाण +तयार होण्याचा कालावधी (दिवस) +उत्पादन (क्विं./हे.) +विशेष गुणधर्म <br /><ol>
<li style="text-align: justify; ">+भीमा +120-130 +12-14 +कोरडवाहू क्षेत्रास योग्य, अवर्षणास प्रतिकारक्षम, मावा व पानावरील ठिपके रोगास मध्यम प्रतिकारक, महाराष्ट्र राज्यासाठी शिफारस </li>
<li style="text-align: justify; ">+फुले कुसुमा +125-140 +जिरायती 12-15 बागायती 20-22 +कोरडवाहू, तसेच संरक्षित पाण्याच्या ठिकाणी योग्य. अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
<li style="text-align: justify; ">+एस.एस.एफ. 658 +115-120 +11-13 +बिगर काटेरी वाण, पाकळ्यांसाठी योग्य, अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
<li style="text-align: justify; ">+एस.एस.एफ. 708 +115-120 +जिरायती 13-16 बागायती 20-24 +कोरडवाहू आणि बागायतीसाठी उपयुक्त, माव्यास मध्यम प्रतिकारक, महाराष्ट्र राज्यासाठी लागवडीसाठी </li>
<li style="text-align: justify; ">+फुले करडई एस.एस.एफ.-733 +120-125 +13-16 +अधिक उत्पादनासाठी पांढऱ्या फुलांचा काटेरी वाण, माव्यास मध्यम प्रतिकारक, अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
<li style="text-align: justify; ">+परभणी कुसुम +135-137 +12-15 +मावा किडीस सहनशील, मराठवाड्यासाठी अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
<li style="text-align: justify; ">+पी.बी.एन.एस.-40 +118-128 +12-13 +बिगर काटेरी पाकळ्यांसाठी अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
<li style="text-align: justify; ">+ए.के.एस.-207 +125-135 +12-14 +विदर्भासाठी. माव्यास मध्यम प्रतिकारक </li>
<li style="text-align: justify; ">+नारी-6 +130-135 +10-12 +बिगर काटेरी, पाकळ्यांसाठी संरक्षित पाण्याखालील लागवडीस. अखिल भारतीय स्तरावर </li>
</ol>
<h3 style="text-align: justify; ">लागवडीसाठी शिफारस</h3>
<ol>
<li style="text-align: justify; ">+फुले चंद्रभागा (एस.एस.एफ.-748) +125-140 +जिरायती 13-16 बागायती 20-25 +कोरडवाहू आणि बागायतीसाठी, उत्तम काटेरी वाण, माव्यास मध्यम प्रतिकारक, अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
</ol>
<h3>संकरित वाण</h3>
<ol>
<li style="text-align: justify; ">नारी एन.एच.-1 +130-135 +12-14 +संकरित बिगर काटेरी वाण, पाकळ्यांसाठी संरक्षित पाण्याखाली. अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
<li style="text-align: justify; ">+नारी एन.एच.-15 +130-135 +20-23 +माव्यास सहनशील, बागायतीसाठी. अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
<li style="text-align: justify; ">+डी.सी.एच.-185 +130-140 +जिरायती 14-16 बागायती 20-25 +मावा किडीस मध्यम प्रतिकारक, मर रोगास प्रतिकारक, अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी शिफारस </li>
</ol><br />डॉ. एस. के. शिंदे, 9689617066 <br />(लेखक अखिल भारतीय समन्वित करडई संशोधन प्रकल्प, सोलापूर येथे कार्यरत आहेत.)
<p style="text-align: justify; ">स्त्रोत: <a class="external-link ext-link-icon" href="http://www.agrowon.com/Agrowon/20141008/4845935611035072082.htm" target="_blank" title="नवीन विंडो मध्ये ओपन होणारी बाह्य साईट ">अग्रोवन</a></p>
<p style="text-align: justify; "><img src="https://static.vikaspedia.in/media/images_mr/agriculture/SakalAgrowonLogo.jpg" class="image-inline" title="" alt="" /></p>
</div>