<div id="MiddleColumn_internal"> <p style="text-align: justify; ">हिवाळी हंगामात शेळ्यांची योग्य काळजी घेतली नाही तर त्यांना विविध आजार होण्याची शक्यता असते. आजारी शेळ्यांची योग्य वाढ होत नाही. आजाराची लक्षणे तपासून पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने उपचार करावेत.</p> <h3 style="text-align: justify; ">लाळ्या खुरकूत</h3> <p style="text-align: justify; ">दोन खूर असणाऱ्या सर्व जनावरांना हा आजार होतो. आजार संसर्गजन्य असल्याने झपाट्याने पसरतो. ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी महिन्यांत याचा प्रादुर्भाव दिसून येतो. <br />कारणे - <br />1) हा आजार विषाणुजन्य आहे. हे विषाणू थंड वातावरणामध्ये अधिक काळ कार्यक्षम राहतात. <br />2) प्रसार प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष संसर्गाने होतो. <br />3) रोगी शेळ्यांची लाळ, मल-मूत्र इत्यादीने दूषित झालेले चारा, पाणी, दूषित हवा, तसेच रोगी शेळ्यांच्या संपर्कातील माणसांद्वारा या रोगाचा प्रसार होतो.</p> <h3 style="text-align: justify; ">लक्षणे</h3> <p style="text-align: justify; ">1) या आजारात तोंडात विशेषतः ओठांच्या आतील बाजूस, जिभेवर, हिरड्यांवर सुरवातीस पाणी भरलेले फोड येतात. नंतर त्या भागावरील आवरणे निघून लालसर जखमा होतात. अशाच प्रकारच्या जखमा या पायाच्या खुरांमध्ये दिसून येतात. <br />2) आजारातून साधारणपणे 8 ते 10 दिवसांत शेळ्या बऱ्या होतात; परंतु गाभण शेळ्यांत गर्भपात, करडांचा मृत्यू, जखमांची योग्य ती काळजी घेतली नाही तर त्यात अळ्या पडून सडणे यामुळे आर्थिक नुकसान होते. <br />3) शेळ्यांच्या कासेवर जखमा होतात. कासेवरील जखमेमुळे कासदाह होण्याची शक्यता असते.</p> <h3 style="text-align: justify; ">उपचार</h3> <p style="text-align: justify; ">1) हा आजार विषाणुजन्य असल्याने यावर निश्चित असा उपचार नाही. मात्र जखमा चिघळू नयेत म्हणून उपचार करावेत. <br />2) तोंड आणि खुरातील जखमा पोटॅशियम परमॅंगेनेटच्या द्रावणाने धुवाव्यात. त्यानंतर तोंडातील जखमांवर जंतुनाशक मलम लावावे. जखमेत अळ्या असतील तर टर्पेटाईन तेल टाकून अळ्या काढाव्यात. जंतुनाशक मलम लावावे. पशुतज्ज्ञांकडून शेळ्यांना प्रतिजैवक व जीवनसत्त्वांचे इंजेक्शन द्यावे.</p> <h3 style="text-align: justify; ">प्रतिबंध</h3> <p style="text-align: justify; ">1) आजारी शेळ्यांना निरोगी शेळ्यांपासून वेगळे बांधावे. त्यांना स्वतंत्र चारा आणि पाणी द्यावे. <br />2) आपल्या भागात रोगाची लागण झालेली असेल तर नवीन शेळ्यांची खरेदी शक्यतो टाळावी. <br />3) शेळ्यांना दर वर्षी सप्टेंबर आणि मार्च महिन्यात लसीकरण करावे.</p> <h3 style="text-align: justify; "><strong> </strong>देवी आजार (गोट पॉक्स)</h3> <p style="text-align: justify; ">हा संसर्गजन्य आजार आहे. हा आजार सर्व वयोगटांच्या शेळ्यांत दिसतो; परंतु करडांमध्ये हा आजार घातक ठरतो. साधारणपणे डिसेंबर ते फेब्रुवारीदरम्यान याचा प्रादुर्भाव दिसतो. <br />कारणे - <br />1) आजार गोट फॉक्स नामक विषाणूमुळे होतो. <br />2) प्रसार प्रत्यक्ष संपर्क, बाधित खाद्य व पाणी याद्वारा होतो. <br />लक्षणे - <br />1) आजारात खूप ताप येतो, शेळ्या चारा कमी प्रमाणात खातात. <br />2) ओठ, नाकपुड्या, कान, सड आणि क्वचित शेपटीखाली गाठी येतात. त्यानंतर तेथे खपल्या तयार होतात. या खपल्या जाड व मोठ्या असतात. <br />3) नाकातील व्रणामुळे श्वसनास त्रास होतो. तोंडातील व्रणांमुळे चारा खाण्यास त्रास होतो. कासेवरील व्रणांमुळे कासदाह होण्याची शक्यता असते. <br />4) आजारामुळे करडांमध्ये मरतूक आढळते. <br />उपचार - <br />1) हा विषाणुजन्य आजार असल्याने थेट उपाय नाही. मात्र आजाराचे प्रमाण वाढू नये यासाठी पशुतज्ज्ञांकडून प्रतिजैवकाचे इंजेक्शन द्यावे. <br />2) ताप कमी होण्यासाठी पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने वेदनाशामक आणि तापनाशक इंजेक्शन द्यावे. <br />प्रतिबंध - <br />1) आजारी शेळ्यांना कळपातून वेगळे करावे. मृत शेळ्यांना जाळून टाकावे किंवा पुरून टाकावे. <br />2) वर्षातून एकदा डिसेंबर महिन्यात शेळ्यांना रोगप्रतिबंधक लसीकरण करावे. <br /><strong></strong></p> <h3 style="text-align: justify; "><strong> </strong>फुफ्फुसदाह (न्युमोनिया)</h3> <p style="text-align: justify; ">पावसाळा व हिवाळ्यात हा आजार जास्त प्रमाणात आढळतो. <br />कारणे - <br />1) जीवाणू, विषाणू व बुरशी यांचा प्रादुर्भाव, वातावरणात अचानकपणे होणारा बदल आणि शेळ्यांना जास्त थंडी असलेल्या जागेवर बांधणे इत्यादी कारणांमुळे शेळ्यांना फुफ्फुसदाह होतो. <br />लक्षणे - <br />1) शेळ्यांना भरपूर ताप येतो, त्या चारा खाणे बंद करतात. <br />2) शेळ्या ठसकतात, त्यांच्या नाकातून चिकट पिवळ्या किंवा हिरव्या रंगाचा स्राव येतो. शेळ्यांना श्वासोच्छवासास त्रास होतो. <br />उपचार - <br />1) पशुतज्ज्ञाच्या सल्ल्याने शेळ्यांना प्रतिजैवक इंजेक्शन द्यावे. <br />2) आजारी शेळ्यांना ताप येतो त्यामुळे तापनाशक आणि वेदनाशामक इंजेक्शन द्यावीत. <br />3) आजाराच्या प्रतिबंधासाठी शेळ्यांचा वातावरणातील बदलापासून बचाव करावा. शेळ्यांना थंडीपासून संरक्षित करावे. <br />4) योग्य व्यवस्थापन असेल तर या आजारापासून शेळ्यांचे संरक्षण करता येते. <br />प्रथमोपचार - <br />1) एका बादलीत गरम पाणी घेऊन त्यात निलगिरीचे तेल मिसळून त्याचा वाफारा शेळ्यांना द्यावा. शेळ्यांना कापूर 1 ग्रॅम व ज्येष्ठमध 4 ग्रॅम यांचे मिश्रण दिल्याने चांगला आराम पडतो. <br />संपर्कः डॉ. सचिन राऊत - 7588571511 <br />(लेखक शैक्षणिक पशुचिकित्सा संकुल, पशुवैद्यक महाविद्यालय, परभणी येथे कार्यरत आहेत)</p> <p style="text-align: justify; ">स्त्रोत:<a class="external-link ext-link-icon" href="http://www.agrowon.com/Agrowon/20141126/5079461468975132281.htm" target="_blank" title="नवीन विंडो मध्ये ओपन होणारी बाह्य साईट "> अग्रोवन</a></p> <p style="text-align: justify; "><img src="https://static.vikaspedia.in/media/images_mr/agriculture/animal-husbandry/SakalAgrowonLogo.jpg" class="image-inline" title="" alt="" /></p> </div>