ખેતીવાડી

પાક અને પાક ઉછેર પદ્ધતિઓ

મકાઈ

English

Hindi

Marathi

Bengali

Gujarati

Nepali

Kannada

Malayalam

Tamil

Telugu

Urdu

MAT-Trasnlation

MAT-Auto Generation

Vikas AI

Chatbot

Calendar

Assamese

Bodo

Dongri

Kashmiri

Konkani

Maithili

Manipuri

Odia

Punjabi

Sanskrit

Santali

Sindhi

Agriculture

<div id="MiddleColumn_internal" style="text-align: justify; ">મકાઈનો પાક ભારતમાં ઘઉ અને ડાંગર પછી ત્રીજા ક્રમનો મહત્વનો ધાન્ય પાક ગણાય છે. વિશ્વ કક્ષાએ મકાઈનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ અમેરિકા છે. જે વિશ્વના કુલ ઉત્પાદનનો લગભગ ૪૨% હિસ્સો ધરાવે છે. મકાઈના વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં ભારતનો ક્રમ છઠો છે. ભારતમાં મકાઈનું વાવેતર ૮૬.૭૦ લાખ હેકટરમાં થાય છે જેમાંથી ૨૨૨.૬૦ લાખ ટન ઉત્પાદન મળે છે. ગુજરાતમાં સને ૨૦૧૨-૧૩ માં ૪.૫૮ લાખ હેકટરમાં વાવેતર થયેલ જેમાં થી ૭.૯૦ લાખ ટન ઉત્પાદન મળેલ. ભારત દેશમાં મકાઈની ઉત્પાદકતા ૧૮૨૭ કિ.ગ્રા./હે છે. ગુજરાત રાજ્યમાં દાહોદ, પંચમહાલ અને વડોદરા જીલ્લા મકાઈના વાવેતરમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે.
 
ગુજરાતમાં મકાઈની ખેતીમાં વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫ માં થયેલ ખર્ચ અને આવક – જાવક પત્રક ૧,૨ અને ૩ માં આપવામાં આવેલ છે.
<h3>પત્રક-૧ : મકાઈનું ખેતી ખર્ચ ( હેકટર દિઠ )</h3>
<table class="listing" style="text-align: justify; ">
<tbody>
<tr>
<td>
ક્રમ 
</td>
<td>
વિગત 
</td>
<td>
યુનિટ 
</td>
<td>
જથ્થો 
</td>
<td>
ખર્ચ $
</td>
<td>
કુલ ખર્ચના 
(%) 
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧
</td>
<td>
મજુર
( ભાડાના )
</td>
<td>
માનવ દિન
</td>
<td>
૩૭.૦૦
</td>
<td>
૫૭૩૭
</td>
<td>
૧૯.૧૯
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૨
</td>
<td>
બળદ
</td>
<td>
જોડી / દિંન
</td>
<td>
૪.૦૦
</td>
<td>
૧૪૭૪
</td>
<td>
૪.૯૩
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૩
</td>
<td>
બિયારણ
</td>
<td>
કિલો
</td>
<td>
૨૫.૫૦
</td>
<td>
૮૯૩
</td>
<td>
૨.૯૯
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૪
</td>
<td>
છાણિયુ ખાતર
</td>
<td>
ટન
</td>
<td>
૩૦૦૮
</td>
<td>
૨૨૩૬
</td>
<td>
૭.૪૮
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૫
</td>
<td>
રાસાયણીક ખાતર
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૨૩૭૨
</td>
<td>
૭.૯૪
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૬
</td>
<td>
પિયત
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૦
</td>
<td>
૦.૦૦
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૭
</td>
<td>
જંતુનાશક / રોગનાશક દવા
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૫૯૧
</td>
<td>
૧.૯૮
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૮
</td>
<td>
પરચુરણ ખર્ચ
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૨૮૯૦
</td>
<td>
૯.૬૭
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૯
</td>
<td>
ઘસારો
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૪૦૮
</td>
<td>
૧.૩૭
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૦
</td>
<td>
ચાલુ મુડીનું વ્યાજ
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૬૬૪
</td>
<td>
૨.૨૨
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૧
</td>
<td>
ખર્ચ – એ
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૧૭૨૬૫
</td>
<td>
૫૭.૭૭
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૨
</td>
<td>
પોતાની જમીનનું ભાડુ
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૫૧૮૩
</td>
<td>
૧૭.૩૪
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૩
</td>
<td>
સ્થાયી મુડીનું વ્યાજ
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૩૦૧
</td>
<td>
૧.૦૧
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૪
</td>
<td>
ખર્ચ – બી
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૨૨૭૫૨
</td>
<td>
૭૬.૧૨
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૫
</td>
<td>
મજુર
( ઘરના )
</td>
<td>
માનવ દીન
</td>
<td>
૩૧.૨૫
</td>
<td>
૪૪૧૯
</td>
<td>
૧૪.૭૯
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૬
</td>
<td>
ખર્ચ – સી
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૨૭૧૭૧
</td>
<td>
૯૦.૯૧
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૭
</td>
<td>
વ્યવ્સ્થાપન ખર્ચ
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૨૭૧૭
</td>
<td>
૯.૦૯
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૧૮
</td>
<td>
ખર્ચ – સી
</td>
<td>
 
</td>
<td>
 
</td>
<td>
૩૯૮૮૮
</td>
<td>
૧૦૦.૦૦
</td>
</tr>
<tr>
<td colspan="2">
કુલ મજુર ( ૧ + ૧૫ )
</td>
<td>
માનવ દિન
</td>
<td>
૬૮.૨૫
</td>
<td>
૧૦૧૫૬
</td>
<td>
૩૩.૯૮
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
 
પત્રક-૧ માં જણાવ્યા પ્રમાણે મકાઈ ખેતીમાં ખર્ચ-એ, ખર્ચ-બી, ખર્ચ-સી૧, અને ખર્ચ-સી૨ અનુક્રમે $૧૭૨૬૫, ૨૨૭૫૨, ૨૭૧૭૧ અને ૨૯૮૮૮ પ્રતિ હેકટર થયેલ જેમાં સૌથી વધુ ખર્ચ મજુર ( $ ૧૦૧૫૬ ), પોતાની જમીનનું ભાડુ ( $ ૫૧૮૩ ) અને છાણીયુ ખાતર ( $ ૨૩૭૨ ) નો સમાવેશ થાય છે.
<h3>પત્રક – ૨ : મકાઈની ખેતીમાં ઉત્પાદન અને આવક (હેકટર દીઠ)</h3>
<table class="listing" style="text-align: justify; ">
<tbody>
<tr>
<td rowspan="3">
૧
</td>
<td rowspan="3">
મુખ્ય ઉત્પાદન
</td>
<td>
જથ્થો (કિવન્ટલ/હે)
</td>
<td>
૧૫.૬૧
</td>
</tr>
<tr>
<td>
ભાવ (કિવન્ટલ/હે)
</td>
<td>
૧૪૩૪
</td>
</tr>
<tr>
<td>
આવક
</td>
<td>
૨૨૩૮૪.૭૪
</td>
</tr>
<tr>
<td rowspan="3">
૨
</td>
<td rowspan="3">
ગૌણ ઉત્પાદન
</td>
<td>
જથ્થો (કિવન્ટલ/હે)
</td>
<td>
૨૯.૫૩
</td>
</tr>
<tr>
<td>
ભાવ (કિવન્ટલ/હે)
</td>
<td>
૮૯.૪૩
</td>
</tr>
<tr>
<td>
આવક
</td>
<td>
૨૬૪૧
</td>
</tr>
<tr>
<td>
૩
</td>
<td>
કુલ આવક
</td>
<td>
( $ )
</td>
<td>
૨૫૦૨૬
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
પત્રક-૨ મુજબ મકાઈનું મુખ્ય ઉત્પાદન ( દાણા ) ૧૫.૬૧ કિવન્ટલ/હે અને ગૌણ ઉત્પાદન ૨૯.૫૩ કિવન્ટલ/હે મળેલ હતું. ખેડુતોને મકાઈનો સરેરાશ ભાવ ૧૪૩૪ $/કિવન્ટલ અને ગૌણ ઉત્પાદનનો ભાવ ૮૯ $/કવીન્ટલ મળેલ. આમ ડાંગરની ખેતીમાં મુખ્ય આવક ૨૨૩૮૫ $/હેકટર અને ગૌણ ઉત્પાદનની આવક ૨૬૪૧ $/હેકટર મળીને કુલ આવક ૨૫૦૨૬ $/હેકટર થયેલ.
<h3>પત્રક – ૩ :  મકાઈની ખેતીમાં ઉત્પાદન ખર્ચ ($/કિવન્ટલ) તથા આવક : જાવક ગુણોતર </h3>
 
<table class="listing" style="text-align: justify; ">
<tbody>
<tr>
<td>
વિગત 
</td>
<td>
નફો (રૂપિયા) 
</td>
<td>
ઉત્પાદન ખર્ચ (રૂપિયા/કિવન્ટલ)
</td>
<td>
આવક – ખર્ચનો ગુણોતર 
</td>
</tr>
<tr>
<td>
ખર્ચ – એ
</td>
<td>
૭૭૬૧
</td>
<td>
૯૮૯
</td>
<td>
૧:૧.૪૫
</td>
</tr>
<tr>
<td>
ખર્ચ – બી
</td>
<td>
૨૨૭૪
</td>
<td>
૧૩૦૪
</td>
<td>
૧:૧.૧૦
</td>
</tr>
<tr>
<td>
ખર્ચ – સી૧
</td>
<td>
- ૨૧૪૫
</td>
<td>
૧૫૫૭
</td>
<td>
૧:૦.૯૨
</td>
</tr>
<tr>
<td>
ખર્ચ – સી૨
</td>
<td>
- ૪૮૬૨
</td>
<td>
૧૭૧૩
</td>
<td>
૧:૦.૮૪
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
પત્રક – 3 મુજબ કુલ આવક્માંથી ખર્ચ – એ બાદ કરતા નફો $ ૭૭૬૧ અને તમામ ખર્ચ એટલે કે ખર્ચ – સી૨ બાદ કરતા ચોખ્ખો નફો $ ૪૮૬૨ પ્રતિ હેકટર થયેલ. મકાઈની ખેતીમાં કિવન્ટલ દિઠ ઉત્પાદન ખર્ચ $ ૧૭૧૩ થયેલ તેની સામે સરેરાશ ભાવ ૧૪૩૪ $/કિવન્ટલ મળેલ. આમ ખર્ચ કરતા ભાવ વધુ મળેલ. આવક અને ખર્ચનો ગુણોત્તર કુલ ખર્ચ ( ખર્ચ – સી૨ ) સામે ૧:૦.૮૪ મળેલ એટલે કે ૧ $ ના ખર્ચ સામે ૧૬ પૈસા ની ખોટ થયેલ.
સ્ત્રોત :ડો. એ. એસ. શેખ , પ્રો. રચના કુમારી બંસલ , ડો. વી. કે ગોંડલીયા , ડો. કે. એસ. જાદવ , ડૉ. એન. વી. સોની-  કૃષિ અર્થશાસ્ત્ર વિભાગ , બં. અ. કૃષિ મહાવિધાલય, આણંદ કૃષિ યુનિવર્સિટી, આણંદ – ૩૮૮૧૧૦ ફોન : ( ૦૨૬૯૨ ) ૨૬૪૯૫૦
પ્રકાશક : વિસ્તરણ શિક્ષણ નિયામક , આણંદ કૃષિ યુનિવર્સિટી, આણંદ – ૩૮૮૧૧૦
 
ગુજરાતના મુખ્ય ખેતી પાકોનું અર્થકરણ , ઓક્ટોબર – ૨૦૧૬
કોલેજ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી, આણંદ – ૩૮૮૧૧૦<img src="https://static.vikaspedia.in/media_vikaspedia/gu/images/agriculture/AAU_logo.png" alt="" class="image-inline" title="" />
</div>

/agriculture/aaaabea95-a85aa8ac7-aaaabea95-a89a9bac7ab0-aaaaa6acdaa7aa4abfa93-1/aaea95abea88